Nowy bat na dłużników w prawie karnym? | Kancelaria Adwokacka SKR

Prezydent skierował do Trybunału Konstytucyjnego nowelizację Kodeksu karnego i innych ustaw, uchwaloną w ostatecznym kształcie w dniu 13 czerwca 2019 r. Niezależnie od tego jak skończy się procedura ustawodawcza i co zadecyduje Trybunał, adwokaci naszej Kancelarii już przeanalizowali uchwalone przez Parlament zmiany.

Nowelizacja jest bardzo obszerna i poza szeroko komentowanymi zmianami w zakresie zaostrzenia odpowiedzialności karnej za szereg przestępstw już istniejących, proponuje się wprowadzenie także nowych rodzajów przestępstw. Dużo ciekawych propozycji dotyczy przestępstw, których przedmiotem przestępstwa jest pieniądz elektroniczny. Jednak naszą uwagę, na potrzeby tego wpisu przykuł przepis art. 244c Kodeksu karnego.

Zgodnie z projektem przepis ten wprowadza nowe przestępstwo – ten kto uchyla się od wykonania orzeczonego przez sąd środka kompensacyjnego, w postaci obowiązku naprawienia szkody, obowiązku zadośćuczynienia za doznaną krzywdę lub nawiązki, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Przepis ten może okazać się przydatnym narzędziem służącym do windykacji należności zasądzonych przez sąd karny. Często zdarzają się sytuacje, w których sądy orzekają karę grzywny lub ograniczenia wolności poprzez nakazanie prac społecznych, a jednocześnie nakładają na skazanych obowiązek naprawienia szkody, zadośćuczynienia lub nawiązki. Pieniądze te w postaci odszkodowania, zadośćuczynienia lub nawiązki, powinny trafić bezpośrednio od skazanych do ofiar przestępstwa. Wyroki w tym zakresie oczywiście podlegają egzekucji komorniczej, tym niemniej nieraz windykacja za pośrednictwem komornika kończy się umorzeniem z powodu braku środków finansowych i majątku po stronie skazanych. Skazani zaś opłacając grzywnę lub odpracowując karę ograniczenia wolności wykonują karę, ale nie realizują obowiązku zapłaty na rzecz ofiar przestępstw. Brak skutecznej egzekucji przez komornika w zasadzie w tej sytuacji powoduje, że nie ma możliwości uzyskania zaspokojenia należności lub „zmotywowania” skazanych np. do znalezienia pracy i dobrowolnej zapłaty. Skoro bowiem wykonali karę (grzywnę lub prace społeczne) to w dotychczasowym stanie prawnym nie było innego narzędzia mogącego „zachęcić” ich do zapłaty na rzecz pokrzywdzonych. Takim skutecznym narzędziem była np. kara pozbawiania wolności w zawieszeniu, mająca ten skutek, że brak zapłaty mógł spowodować wykonanie (potocznie: “odwieszenie”) kary pozbawienia wolności. W przypadku grzywny i ograniczenia wolności takiej obawy po stronie skazanych do tej pory nie było.

Lukę powyższą może wypełnić wprowadzony przepis art. 244c Kodeksu karnego, który karać będzie zachowanie sprawców, którzy nie wykonują orzeczonego przez sąd środka kompensacyjnego (np. nie naprawiają szkody lub nie płacą zadośćuczynienia). Pokrzywdzony, który nie otrzyma zapłaty lub nie będzie w stanie skutecznie windykować należności orzeczonej sądowym wyrokiem będzie mógł taką sytuację zgłosić prokuratorowi. Wydaje się, że w tej sytuacji brak środków finansowych stwierdzonych np. bezskuteczną egzekucją nie będzie powodował bezkarności skazanego, który nie spłaca należności ofierze przestępstwa. Za brak zapłaty grozić będzie wysoka kara, bowiem górna granica ustawowego zagrożenia ma wynieść 5 lat pozbawienia wolności. Kara taka powinna poważnie zmotywować dłużnika, aby np. pożyczyć niezbędne środki finansowe lub podjąć legalne zatrudnienie.

 Nowe przestępstwo ma stanowić swoisty straszak i doprowadzić w pierwszej kolejności do finansowego zaspokojenia ofiary przestępstwa. Dlatego też przewidziano niekaralność sprawcy, który w całości spłaci zobowiązanie w terminie 30 dni od pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego. Innymi słowy jeśli w terminie 30 dni od przedstawienia zarzutów i przesłuchania przez policjanta lub prokuratora dłużnik spłaci całość zadłużenia, zostanie on uwolniony od odpowiedzialności karnej, a sprawa zostanie umorzona.

 Dodatkowo projektowane zmiany wychodzą naprzeciw skazanym w sytuacjach, w których orzeczona kwota byłaby duża i jej zgromadzenie w krótkim czasie byłoby niemożliwe lub bardzo utrudnione. W takich sytuacjach prokurator może wyznaczyć sprawcy odpowiedni termin do spłaty należności na rzecz pokrzywdzonego, przy czym termin ten nie może być dłuższy niż 12 miesięcy. Jednocześnie prokurator powinien postępowanie karne zawiesić, na podstawie nowego projektowanego przepisu art. 318a K.p.k. W przypadku dokonania wpłaty w określonym terminie prokurator postępowanie podejmie, a następnie umorzy. Z kolei w przypadku bezskutecznego upływu terminu do zapłaty prokurator postępowanie podejmie i procedura karna będzie kontynuowana na zasadach ogólnych w kierunku sporządzenia aktu oskarżenia lub innej skargi do sądu zmierzającej do pociągnięcia sprawcy do odpowiedzialności karnej.

Powyższe rozwiązanie może stanowić istotne narzędzie prawa karnego wkraczające w momencie, w którym procedura cywilna, a ściśle rzecz ujmując postępowanie komornicze nie doprowadzi do wyegzekwowania zasądzonego przez sąd karny środka kompensacyjnego (np. odszkodowania czy zadośćuczynienia). Sprawcy, nie realizujący obowiązku naprawienia szkody, zadośćuczynienia lub nawiązki na rzecz pokrzywdzonych powinni realnie obawiać się możliwości utraty z tego powodu wolności. Omawiane przepisy otwierają nowe możliwości zarówno przed adwokatami reprezentującymi ofiary przestępstw, jak również przed adwokatami występującymi w charakterze obrońców. Kto inny bowiem jak nie profesjonalny obrońca, będzie w stanie wynegocjować z prokuratorem odpowiedni termin do spłaty zobowiązania?

Niezależnie od tego czy w opisanej sytuacji znaleźliście się Państwo w charakterze skazanego czy pokrzywdzonego, zapraszamy do kontaktu z naszymi adwokatami przyjmującymi w Kancelarii we Wrocławiu oraz w Oleśnicy.

adw. Mateusz Ratajski